Misschien heb je weleens gehoord over kinderrechten . Kinderen zijn mensen jonger dan 18 jaar en hun rechten staan in een verdrag dat door bijna alle landen aanvaard wordt: het Internationaal Verdrag voor de Rechten van het Kind.

In dat verdrag staan een heleboel rechten, zoals o.a.: recht op gezonde voeding, recht op bescherming tegen (seksuele) mishandeling, recht op onderwijs, het recht om contact te hebben met beide ouders, het recht je mening te zeggen,... Dit laatste recht wordt ook wel het spreekrecht genoemd.

Het spreekrecht wil eigenlijk zeggen dat kinderen en jongeren naar hun mening gevraagd moeten worden als de overheid iets doet dat op hen van invloed is. Bijvoorbeeld: het gemeentebestuur wil het verkeersplan in je stad veranderen. Of de minister van onderwijs wil de scholen hervormen.

In België is dit spreekrecht tot nu toe enkel maar geregeld in zaken die voor de rechtbank komen: bijvoorbeeld als je ouders uit elkaar gaan, je vader is gestorven en de nieuwe man van je moeder wil je adopteren, je ouders zijn gescheiden en je vader wil je vaker zien,...

In die situaties kun je als jongere met de rechter die een uitspraak moet doen, gaan spreken. Hoe gaat het spreekrecht in verband met echtscheiding precies in zijn werk?

1. Er moet een rechtzaak bezig zijn: dat wil zeggen je ouders die willen scheiden moeten dit al bij de rechtbank begonnen zijn; of de ouder die de verblijfregeling niet meer goed vindt, moet al een verzoekschrift bij de jeugdrechter ingediend hebben.
2. In de wet staat dat je over het "vereiste onderscheidingsvermogen" moet beschikken om te kunnen gehoord worden. Er staat echter niet bij wat dit precies is. De rechter kan dit zelf invullen.
3. De rechter kan je uitnodigen om met hem te spreken, maar hij is daar meestal niet toe verplicht. Hij moet niet uitleggen waarom hij je niet uitnodigt.
4. Je kan ook zelf aan de rechter zeggen dat je met hem wil spreken. Dan moet hij je uitnodigen tenzij hij vindt dat je niet over het "vereiste onderscheidingsvermogen" beschikt. Hij moet niet zeggen waarom hij dit vindt. Tegen zijn weigering kan je niet protesteren of in beroep gaan.
5. Als er na de echtscheiding een betwisting is tussen je ouders is de jeugdrechter bevoegd. Die is verplicht je uit te nodigen als je ouder bent dan 12 jaar.
6. Als de rechter je uitnodigt zal hij zelf met jou spreken of hij zal iemand anders - een psycholoog of maatschappelijk werker - vragen het te doen. Als je wil mag je je laten vergezellen door iemand die je vertrouwt. Niet door je ouders of door hun advocaat.
7. Je bent nooit verplicht om met de rechter te gaan spreken. Als je niet wil, ga je gewoon niet.
8. Je ouders zijn nooit bij het gesprek tussen jou en de rechter aanwezig. Ze mogen er ook het verslag niet van lezen. Hun advocaat wel. Soms tonen advocaten toch aan de ouders wat hun kind allemaal gezegd heeft. Dit valt niet altijd in goede aarde bij je ouders. Er zijn ook advocaten die aandringen dat je met de rechter zou spreken en die voorzeggen wat je moet vertellen. Die proberen je voor hun kar te spannen.

De bedoeling van het spreekrecht is dat je als jongere aan de rechter je mening over de situatie kan vertellen. Het is niet de bedoeling dat de rechter je vraagt een keuze te maken tussen je ouders: bij wie je wilt wonen bijvoorbeeld.

Als er een rechtzaak bezig is en je wil je mening vertellen maar je weet niet bij welke rechter, dan kan je dit schrijven naar de procureur des konings van de rechtbank van jouw streek. Adressen kan je vinden in het telefoonboek, bij de Kinderrechtswinkels of je kan bellen naar de Kinder- en Jongerentelefoon.

Je kan ook aan de meester of de juf, oom of tante of iemand anders die jij vertrouwd vragen of die je kan helpen. Je kan dan aan diegene vragen of zij niets willen verrtellen aan je ouders, dat je het liever nog even stil voor houdt.