Een levend rouwproces

In een goede lichamelijke en geestelijke gezondheid kan je goed omgaan met de problemen die op je pad komen. 

Maar soms kan je niet omgaan met de problemen die op je pad komen, en dan raak je uit balans.  Als je niet precies weet hoe je de problemen moet hanteren kan het inschakelen van een counsellor een hele goede stap zijn. Samen met de counsellor probeert de cliënt zijn hulpvraag duidelijk te maken en geeft hij aan welke hulp hij daarbij van mij verwacht. 

Onmacht

Bij het oplossen van het probleem stappen we uit de vicieuze cirkel van onmacht en gaan we vanuit een breder kader dan we gewend zijn naar het probleem kijken en creatieve manieren zoeken om het probleem op te lossen.  Ik pretendeer niet dat alle problemen op te lossen zijn, dat is namelijk niet zo. Ook het accepteren van een probleem en daarmee om leren gaan doe je samen met je counsellor. Het grote voordeel van counselling is dat het laagdrempelig is en dat het de zelfredzaamheid van mensen bevordert.  Ze krijgen de regie over hun eigen functioneren weer in handen en ze leren hoe ze in de toekomst met problemen om moeten gaan.  Dit is erg belangrijk, want daar heeft men de rest van zijn leven profijt van.

Je leert mensen het eigen oplossende vermogen aan te spreken en hun invalshoek te laten wijzigen zodat er een oplossing of een acceptatie voor een probleem ontstaat. Beslissingen worden gerespecteerd en mensen worden gemotiveerd om zelf tot een oplossing te komen.

De emotionele problemen voor een ouder die wordt weggehouden van zijn kinderen

Vanavond wil ik het hebben over de psychische/emotionele problemen die ontstaan nadat een ouder/grootouder wordt weggehouden van het kind. Een levende rouwprocess.

Een rouwproces is niet alleen van toepassing als er iemand overlijd. Ook na het gedwongen afscheid nemen van je kind(eren) kom je in een rouwproces terecht. Ik wil graag even de facetten van het proces doornemen. Het zal voor velen herkenbaar zijn. 

De vier fasen van een rouwprocess

1) De eerste fase is de initiatiefase

De abrupte confrontatie met het feit dat je je kind niet meer mag zien roept soms een shocktoestand op; het geeft een gevoel van leegte, onwezenlijkheid en vervreemding.

Men voelt zich afgesloten van anderen, soms is er een schemertoestand, zijn er paniek of wanhoopsreacties.

2) De tweede fase volgt is de protestfase

Gevoelens van ontkenning, woede, opstand en agressie horen hierbij. En rechtelijke proceduren.

In deze fase hoort ook het loslaten en vasthouden thuis. In deze fase worden mensen in hun gedrag ambivalent. Dat wil zeggen dat ze 2 dingen tegelijk willen, die niet tegelijk kunnen.  Er bestaat een grote angst dat men het beeld van het kind zal verliezen.  Je zoekt herinneringen en je wilt ze tegelijkertijd vermijden. Het tegelijkertijd zoeken naar herinneringen en het willen vergeten is typerend voor deze fase. 

Het gevoel en het verstand zijn met elkaar in conflict. Het verstand zegt: maak je los, het gevoel zegt; dit wil ik niet, dit mag niet, dit kan niet. Het is een innerlijk gevecht tussen loslaten en vasthouden. De achtergebleven (groot)ouder gaat ontdekken dat protest en ontkenning geen zin meer heeft. Dit betekent tegelijkertijd dat het verlies steeds dieper door begint te dringen. Dit is een zeer pijnlijk proces.

3) De derde fase is de wanhoopsfase

In deze fase wordt geleidelijk de volle omvang van wat er gebeurt is gepeild, gevoeld en toegelaten. Dit geeft diepe gevoelens van eenzaamheid, wanhoop en depressie, doelloosheid, apathie, geen contact met anderen willen, zich opsluiten en afsluiten.

Vanuit de beleving van de achtergebleven (groot)ouder is er achteruitgang, maar procesmatig gezien is er vooruitgang. De depressie slaat toe als aan de ontkenning een einde komt. Men wordt zich bewust van de leegte en pijn van het verlies. In deze fase komen ook vragen m.b.t. de toekomst aan de orde. Schuldgevoelens treden op, doordat men zich bewust wordt van dingen, die men had kunnen doen, maar niet heeft gedaan; soms vraag je je af in hoeverre je eigen gedrag bij heeft gedragen aan het verdriet wat je nu hebt.

Angst treedt vooral op wanneer men zich de volle omvang van het verlies bewust wordt. Men kan angst voelen voor de veranderingen die nu moeten plaatsvinden, voor eenzaamheid, hevige emoties of agressieve gedachten. Men vraagt zich af of hij gek aan het worden is.

4) De vierde fase is de verwerkingsfase

Het is de fase waarin verdriet "doorgemaakt" is. De huidige situatie wordt beseft en overzien en soms gedeeltelijk aanvaard. In deze fase staat men weer open voor een nieuwe relatie. Het verlies is zeker niet vergeten. Het verlies van je kind kun je dan zien als een virus wat zich soms de kop opsteekt. Ook op momenten van verminderde weerstand zal het verlies om je kind weer in alle heftigheid loskomen.

Ieder mens heeft zijn eigen tempo. Verdriet is nog altijd een beetje een taboe in de maatschappij waarin wij leven. We zijn niet gewend om erover te praten en we willen er liever niet mee geconfronteerd worden. We zijn er bang voor. Daarom zijn we geneigd om mensen met verdriet te negeren. We gaan met een boog om hen heen en vermijden contact. Ook heerst in onze cultuur het idee dat een evenwichtig persoon rationeel blijft, wat er ook gebeurt. Het gevoel gek te worden leeft vaak bij de achtergebleven (groot)ouder. Het onbegrip van de omgeving doet er dan nog een schepje bovenop: het werkt als een bevestiging voor de achtergebleven (groot)ouder dat zijn gedrag "abnormaal" is. Daarom hebben zij vaak moeite om hun gevoelens te tonen. Ze schamen zich, alsof ze iets verkeerd gedaan hebben. Ze zijn bang om anderen met hun verdriet en frustraties te belasten. Ze zijn bang dat hun omgeving hen als zwak, onevenwichtig of zelfs als gek ervaart.

Vastlopen in een fase

Soms blijven mensen in een fase van rouw steken. Boosheid wordt bv ontkent, het proces wordt niet afgemaakt. Dit kan tot allerlei psychische problemen,psychosomatische problemen en gedragsmoeilijkheden leiden.

Als een persoon vastloopt in het proces, is het lang niet altijd duidelijk wat de oorzaak daarvan is. Vaak wenst men de realiteit niet toe te laten omdat dat te pijnlijk is.

Gezondheid

Het rouwproces kent ook een lichamelijke kant. Eetgewoonten veranderen, lichamelijke signalen zoals vermoeidheid, concentratie, slapeloosheid, overactief gedrag enz. Verder kan verdriet erg veel energie vergen. Slapeloosheid heeft een ander effect. Mensen voelen zich ‘s nachts extra eenzaam. De seksualiteit kan ook veranderen.

Verlies brengt altijd verlies met zich mee. Denk maar eens aan het verlies van een gedeelte van je sociale netwerk. Mensen "haken af". Mensen vermijden de pijnlijke kant van het verhaal. Meestal wordt je vermeden omdat ze zich geen houding weten te geven, of denken dat ze je niets te bieden hebben. Bovendien krijgt de achtergebleven (groot)ouder op den duur te horen "dat het nu wel lang genoeg geduurd heeft".

Neerwaartse spiraal

Cliché's roepen een grote weerstand op. Je stelt andere eisen aan je omgeving en je omgeving kan/wil daar niet altijd op inspelen. Het sociale netwerk dunt uit door gemakzucht of uit onmacht. Het niet meer zien van je kind brengt stress met zich mee. Zielepijn wordt vaak letterlijk als lichamelijke pijn ervaren. Je gaat op zoek naar hulp en krijgt van je huisarts antidepressiva, of slaappillen mee naar huis, of je wordt doorverwezen. Onbewust kun je de lichamelijke klachten in stand houden, voor de broodnodige aandacht van je omgeving. Het is een gegeven dat men makkelijker vraagt van "hoe gaat het met je rug" dan dat men vraagt hoe het ervoor staat m.b.t. de omgangsregelingen voor je kind. Ik wil niet suggereren dat de lichamelijke pijn niet echt aanwezig is en niet gevoeld wordt.

Er is hier sprake van een neerwaartse spiraal. Door een slaapgebrek vermindert je algemene weerstand, spierspanning neemt toe waardoor je klachten krijgt aan het bewegingsapparaat, zelfs een te hoge bloeddruk en hartklachten kunnen het gevolg zijn. Je kunt dus letterlijk ziek zijn van verdriet.

Ook kan er sprake zijn dat de lichamelijke en geestelijke klachten zodanig de kwaliteit van leven en werken beïnvloeden dat het werken niet meer kan en dat je in de WAO komt.

Mannen gaan anders om met verdriet dan vrouwen

De verstoten vaders reageren vaak als probleemoplosser, ze houden hun pijn en emoties onder controle en leunen minder op anderen.  De verstoten moeders uiten hun gevoelens, zoeken erkenning van hun verdriet en vergelijken met anderen.  

Je kunt mannen helpen met hun gevoelens om te gaan op een manier die voor hen prettig is. Mannen hebben meer aanmoediging nodig om te praten over hun gevoelens. Mannen praten bv. makkelijker over hoe het voor zijn ouders is om het kleinkind niet meer te zien, dan dat ze praten over hun eigen gevoelens. Indirect vertellen ze echter iets over zichzelf.

Je (eventuele) nieuwe partner

Ook een eventuele nieuwe partner wordt meegetrokken in dit proces. Problemen in de relatie met je ex-partner waarbij waarbij je je kind niet of nauwelijks ziet kan een grote druk op je huidige relatie leggen.

Belangrijk is dat je goed kunt praten met je nieuwe partner, maar van beide kanten ook alles mag en kan bespreken. Het kan voor een nieuwe partner heel bedreigend zijn dat veel draait om een ex-partner en een kind. Uiteindelijk zul je samen moeten bepalen wat je doel is, waar je uit wilt komen en wat je wilt bereiken. Tot hoever ga je samen?

Ook als er een hele goede basis is in je huidige relatie kunnen er problemen ontstaan.  Omgaan met stemmingen is heel moeilijk voor je nieuwe partner.

Het is heel moeilijk om afstand te nemen, het kind is je eigen vlees en bloed. Uiteindelijk is het zo dat je hoe moeilijk ook zelf ook nog een leven hebt, dat niet alleen in het teken van je kind kan staan.

Soms moet je je afvragen of steeds maar doorvechten in het belang van je gezondheid of je kind is. Naast het belang van je kind heb je ook een eigen belang, soms moet je egoïstisch zijn en voor je eigen belang gaan.  Je hebt de verantwoording voor (soms) je andere kinderen, maar ook voor je huidige partner en je eigen geluk.

Waar je voor moet zorgen binnen je relatie is dat je je beiden zo veilig voelt, dat je alles kan en mag zeggen en niet het gevoel moet hebben het niet kwijt te kunnen.

Ook eerlijkheid is heel belangrijk. Soms heb je er even geen zin in en dat moet je ook kunnen zeggen.

Er zijn voor je partner is van belang, maar ook jezelf niet uit het oog verliezen, dat is een wisselwerking. Soms is luisteren genoeg, voor je partner, soms moet je partner het overnemen en zeggen hoe jullie het gaan doen.  Het kan voor jou soms heel moeilijk zijn en dan staat de je partner er verder vanaf en kunnen jullie makkelijker knopen doorhakken.

Heel belangrijk is dan wel te weten dat je achter elkaar blijft staan, welke beslissingen ook genomen worden. Verwijten maken, lost niet op, dat maakt de situatie alleen maar complexer.

* Ziektekosten voor counselling hulp

Counselling wordt gedeeltelijk vergoed door diverse ziektekostenverzekeraars. Als u een uitkering heeft van de sociale dienst, dan is het de moeite waard om te vragen of zij het gedeelte willen vergoeden wat u niet terug krijgt van het ziekenfonds. Veel gemeenten hebben hier een apart budget voor. Vraag ernaar!

Hiermee beëindig ik mijn lezing. Ik hoop dat ik je enig inzicht heb kunnen geven in de diverse processen die meespelen. Mocht je er behoefte aan hebben, dan kunt je een afspraak met mij maken voor een geheel vrijblijvend intake-gesprek.

Stimulans councellingbureau is in F4J Regio Zuid. De website is www.stimulanscounselling.nl

Irene Vestjens, Stimulans Counsellingbureau

Van haar lezing bij F4J Regio Zuid, 14 Juli 2005

uit het leven gegrepen: 'Soms wou ik dat ik dood was, want zelfs al zou ik ergens anders zijn, zou ik de pijn van het gemis voelen. De pijn van het gemis is als een mes dat dag in dag uit in me snijd. De ene keer dieper dan de andere keer. Het ene moment kan ik er beter omgaan dan het andere moment maar de pijn gaat nooit helemaal weg. Mijn kinderen zijn me zeer bewust ontnomen, puur uit wraak dus alleen uit eigen egoïstische 'belangen'. Dat is geen ouderliefde naar de kinderen toe. Die wetenschap hield mij op de been. Want mijn liefde is dag in dag uit puur naar mijn kinderen toe. Nu, enkele jaren later heb ik geleerd dat niemand mij pijn kan doen, ik kan alleen mijzelf pijn doen. En waarom zou ik mijzelf pijn gaan doen? Het enigste wat ik doe is mijn gedachten onderzoeken.'